Flexibel stroomgebruik betekent voor je warmtepomp vooral dat hij moet kunnen draaien op het moment dat stroom goedkoop en ruim voorradig is, en een paar uur kunnen stilstaan als het net vol zit. Een warmtepomp is daar beter geschikt voor dan bijna elk ander apparaat in huis, op voorwaarde dat je huis de warmte vasthoudt en dat de installatie kan luisteren naar een tarief of een stuursignaal. Wie nu verbouwt, kan dat in één keer goed regelen.
De aanleiding is een uitspraak van staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei. Op een symposium van toezichthouder ACM zei hij donderdag dat flexibel gebruik van stroomaansluitingen het nieuwe normaal moet worden, meldt NU.nl. Volgens hem wordt het net verkeerd benut en moet Nederland meer inzetten op prijsprikkels. Hij zei er eerlijk bij dat dat minder zekerheid geeft. “Het kan zijn dat je dan even geen stroom hebt en dat waren we niet gewend met z’n allen.”
Waarom de warmtepomp het makkelijkste apparaat is om te verschuiven
Een wasmachine kun je ’s nachts laten draaien, maar voor koken om zes uur is geen alternatief. Bij verwarmen ligt dat anders. Een goed geïsoleerd huis koelt een paar uur zonder verwarming nauwelijks af, en dat maakt het huis zelf tot een soort accu. Draait de warmtepomp overdag wat harder, als er veel zonnestroom is, dan kan hij in de avondpiek een tijd terugschakelen zonder dat je het merkt. NU.nl noemt precies dat voorbeeld, naast de auto ’s nachts laden en de vaatwasser later aanzetten.
Dat werkt alleen als de isolatie klopt. Milieu Centraal wijst erop dat een volledig elektrische warmtepomp met water van hooguit 45 tot 55 graden werkt en daarom minstens redelijke isolatie nodig heeft. In een tochtig huis moet de pomp continu bijdraaien, en dan valt er niets te verschuiven. Isolatie is dus niet alleen de basis voor een lage rekening, het is ook wat een warmtepomp flexibel maakt.
Er speelt nog iets mee. Milieu Centraal schrijft dat zelf opgewekte zonnestroom tot en met 31 december 2026 wordt gesaldeerd. Daarna levert stroom die je overdag zelf gebruikt meer op dan stroom die je teruglevert. Een warmtepomp of boiler die draait terwijl de panelen produceren, past daar precies bij.
Wat je bij een verbouwing anders installeert
Het verschil tussen een warmtepomp die flexibel kan draaien en een die dat niet kan, zit vooral in keuzes die je bij de installatie maakt. Achteraf is het lastiger of duurder.
- Een warmtepomp met een open koppeling. Vraag je installateur naar een model dat een extern stuursignaal accepteert, bijvoorbeeld via een SG Ready-aansluiting of een koppeling met een energiemanagementsysteem. Dan kan een app of je energieleverancier hem later laten meebewegen met het tarief.
- Ruimte voor warmte op voorraad. Een ruim voorraadvat voor warm water, of een buffervat voor de verwarming, laat de pomp warmte maken op het goedkope moment en die later gebruiken. Bij een verbouwing is dit het moment om daar een plek voor te reserveren.
- Een thermostaat die meedenkt. Een slimme thermostaat die een tijdschema en tarieven kan volgen, doet het schuiven automatisch. Handmatig bijhouden wanneer stroom goedkoop is, houdt niemand lang vol.
- Een groepenkast met ruimte. Warmtepomp, inductie en laadpaal op aparte groepen, met plek voor wat later komt. Lees daarvoor ons stuk over de groepenkast vervangen.
- Een laadpaal met lastverdeling. Die schakelt terug als de rest van het huis veel vraagt, waardoor je vaak geen zwaardere aansluiting nodig hebt.
Dat laatste punt is geen detail. Netbeheer Nederland meldde vorige week dat voor honderdduizenden nieuwbouwwoningen geen ruimte op het net is, en een zwaardere aansluiting aanvragen voor een bestaand huis loopt via dezelfde netbeheerders. Hoe dat zit, schreven we in halve nieuwbouw wacht op stroom. Wie slim verdeelt, hoeft vaak niet in die rij.
Inductie en laadpaal horen in hetzelfde plan
Veel mensen verbouwen in stappen, eerst de keuken met inductie, een paar jaar later de warmtepomp en daarna de laadpaal. Dat is prima, als je bij de eerste stap al weet waar je naartoe wilt. Een kookgroep, een warmtepompgroep en een laadpaal die elkaar niet in de weg zitten, beginnen met een tekening van de meterkast. Die kost een installateur een uur en voorkomt dat je later sleuven opnieuw moet hakken. Met een dynamisch energiecontract kun je daarna zelf kiezen hoeveel je meeschuift.
Mijn bezwaar zit bij de toon van het verhaal. Even geen stroom is voor een warmtepomp in een goed geïsoleerd huis geen probleem, voor een huishouden dat om zes uur wil koken wel. Dat maakt flexibel gebruik niet verkeerd, maar het betekent dat de prijsprikkels waar De Bat het over heeft echt moeten lonen voordat mensen meedoen. Hij zegt zelf dat mensen pas in beweging komen als de meerwaarde er ook echt is. Zolang dat niet duidelijk is, zou ik de installatie klaar maken voor sturing en zelf bepalen wanneer ik die aanzet. Dan houd je de regie en ben je klaar als de tarieven het waard worden.
