In de oude binnenstad van Delft brak donderdagochtend rond kwart over zes brand uit in een pand aan de Kerkstraat, vlak bij de Nieuwe Kerk. Volgens de NOS werden uit voorzorg tien woningen ontruimd en is de brand inmiddels onder controle. Een woordvoerder van de brandweer noemde het oude centrum tegenover Omroep West “heel kwetsbaar”. Over de oorzaak is nog niets bekend, en daar ga ik hier ook niet over speculeren. Wat dit stuk wel wil, is de vraag beantwoorden die bij veel mensen met een oud huis nu opkomt. Hoe kwetsbaar is mijn eigen huis eigenlijk, en wat kan ik daar tijdens een verbouwing aan doen?
Waarom oude huizen anders branden
Een huis van voor de oorlog, laat staan een grachtenpand van een paar eeuwen oud, is anders gebouwd dan een nieuwbouwwoning. De vloeren rusten op houten balklagen, de scheidingen tussen kamers zijn soms niet meer dan een houten wand met stucwerk, en tussen plafond en vloer zit vaak een holle ruimte die van de ene kant van het huis naar de andere loopt. Rook en vuur zoeken die holtes op. In een nieuw huis zijn woningen en verdiepingen van elkaar gescheiden met beton en steen, in een oud pand moet je die scheiding soms zelf aanbrengen.
Daar komt de techniek bij. In veel oude huizen is de elektra in de loop der jaren uitgebreid met nieuwe stopcontacten en lampen op oude groepen. Wie een oud huis koopt, weet vaak niet wat er achter de plinten en boven de plafonds zit. Hoe je ziet of je groepenkast toe is aan vervanging, staat in ons stuk over de groepenkast vervangen.
Begin bij de rookmelders
De goedkoopste maatregel is ook de belangrijkste. Rookmelders zijn sinds 1 juli 2022 verplicht op elke verdieping van een woning, ook in bestaande huizen. De brandweer zegt dat je na het alarm nog zo’n drie minuten hebt om te vluchten, en dat de meeste slachtoffers vallen door het inademen van rook. In een oud huis met houten trappen en balklagen telt elke minuut.
De brandweer geeft een paar plaatsingsregels die in een oud huis extra opletten vragen.
- Hang er minstens een in de hal en op de overloop, want dat is meestal je vluchtroute.
- Monteer ze tegen het plafond, minstens 50 centimeter van een muur of hoek en niet op de tocht of bij een ventilatieopening. In een oud huis met hoge plafonds en balken betekent dat soms tussen twee balken in, niet ertegenaan.
- Kies melders met het keurmerk EN 14604 en een batterij die tien jaar meegaat, en vervang ze na tien jaar helemaal.
- Kies het liefst gekoppelde melders, zodat ze allemaal afgaan als er één rook ziet. In een hoog smal huis hoor je een melder op zolder anders niet in de keuken.
Heb je een open haard of houtkachel, hang dan ook in die kamer een melder. Dat de schoorsteen geveegd moet zijn voor je gaat stoken, schreven we eerder in het stuk over schoorsteen vegen.
Wat je tijdens een verbouwing kunt regelen
Een verbouwing is het moment waarop je bij de plekken komt waar je anders nooit bij kunt. Ligt de vloer open of gaat het plafond eruit, kijk dan niet alleen naar isolatie en leidingen maar ook naar hoe brand zich door het huis zou bewegen.
De eerste kans zit in het plafond onder een houten balklaag. Wie het oude stucwerk of de rietmatten vervangt, kan kiezen voor brandwerende gipsplaat in plaats van gewone plaat. Dat geeft de balken erboven extra tijd, en in een huis waar boven geslapen wordt, is dat precies waar je die tijd wilt hebben. Laat de keuze en de dikte bepalen door je aannemer of constructeur, want het hangt af van de opbouw en wat erboven ligt.
De tweede kans zit in de gaten die je zelf maakt. Elke nieuwe leiding, afvoer of kabel die door een vloer of wand gaat, laat een opening achter waar rook doorheen trekt. Voor kunststof buizen bestaan brandmanchetten die bij hitte dichtklappen, en grotere openingen vul je met steenwol in plaats van gewoon purschuim. In ons stuk over brandwerend en rookwerend staat welke spullen je daarvoor nodig hebt en waarom een brandwerende deur nog niet rookdicht is.
De derde kans is de scheiding met de buren. In oude rijtjes en grachtenpanden lopen zolders en kruipruimtes soms door, of is de scheidingsmuur boven het plafond nooit helemaal dichtgemetseld. Kom je dat tegen bij een verbouwing, laat het dan dichtmaken. Het helpt ook tegen geluid en tocht, maar vooral voorkomt het dat een brand bij de buren zonder weerstand bij jou binnenkomt.
Wat ik zelf als eerste zou doen
Als je vanavond iets wilt doen, test dan je rookmelders en kijk of er op elke verdieping een hangt. Plan je een verbouwing, zet brandveiligheid dan op het lijstje voor de aannemer, naast isolatie en elektra. Juist in een monumentaal of oud pand, waar je de balken en het houtwerk wilt houden, zijn de brandwerende plaat, de manchetten en de dichte scheidingsmuur de manieren om het karakter te bewaren zonder dat het een risico wordt.
