De eerste koude nachten zijn begonnen, en het Amerikaanse klusblad Family Handyman publiceerde op 27 oktober 2026 een checklist voor de eerste vorst. Een deel daarvan, zoals de auto en de airco, speelt hier minder. Het stuk over water geldt in Nederland net zo. Water dat in een leiding bevriest zet uit, en een koperen buis of een kraanhuis houdt dat niet. Het vervelende is dat je de schade pas ziet als het weer gaat dooien en het water de schuur of de kruipruimte in loopt. Daarom staan hieronder de buitenkraan en vier andere klussen die je beter nu doet dan na de eerste nacht onder nul.
Wat je nodig hebt
- Een emmer en een droge doek
- Een kraansleutel of waterpomptang voor een stroeve aftapkraan
- Leidingisolatie van schuim in de juiste diameter (meestal 15 of 22 millimeter) en isolatietape
- Een isolatiekap voor de buitenkraan, als je geen vorstvrije kraan hebt
- Een zaklamp voor de kruipruimte
Isolatieschuim, tape en kraankappen liggen in elke bouwmarkt in het schap bij het sanitair, meestal naast de koppelingen.
1. De buitenkraan aftappen
Dit is de klus die het meeste schade voorkomt. In de leiding naar de buitenkraan zit binnen een afsluiter, vaak met een klein aftapdopje erop. Zo pak je het aan.
- Zoek binnen de afsluiter die alleen de buitenkraan bedient. Die zit meestal in de keuken, de bijkeuken, de meterkast of de kruipruimte, op het stuk leiding dat richting de buitenmuur loopt.
- Draai die afsluiter dicht.
- Zet buiten de kraan open en laat hem openstaan. Er loopt eerst nog wat water uit, daarna niets meer.
- Zet binnen een emmer onder het aftapdopje en draai het voorzichtig open. Nu loopt het water uit het stuk leiding tussen afsluiter en gevel weg, omdat de buitenkraan lucht binnenlaat.
- Draai het dopje weer dicht als er niets meer komt, en laat de buitenkraan de hele winter open staan.
Waterbedrijven raden dit al jaren aan, en het liefst in november, maar met de koude nachten van nu kan het geen kwaad om het eerder te doen. Gaat het toch mis en bevriest een leiding of de watermeter, dan zijn de kosten voor jou. Bij de vorst van maart 2018 kregen Vitens en Evides op één ochtend honderden meldingen, schreef Kassa toen, en Evides rekende voor een nieuwe watermeter minimaal 231 euro.
Heb je een vorstvrije buitenkraan, dan hoef je meestal niets af te tappen. Die sluit het water binnen in de muur af en het restwater loopt vanzelf weg. Het werkt alleen als er geen slang aan hangt, want dan blijft het water in de kraan staan.
2. Tuinslang en sproeiers leeg
Koppel de slang los, laat hem leeglopen en berg hem op in de schuur. Een slang die aan de kraan blijft hangen houdt water vast in het kraanhuis, ook bij een vorstvrije kraan. Hetzelfde geldt voor een sproeisysteem met leidingen in de grond. Draai de toevoer dicht en laat de leidingen leeglopen, volgens de aanwijzingen van de fabrikant.
3. De regenton
Een volle regenton die bevriest, kan barsten, en het kraantje onderaan gaat meestal als eerste. Laat hem voor het grootste deel leeglopen en zet het kraantje open, of koppel de vulautomaat aan de regenpijp los zodat het water weer gewoon naar de afvoer gaat. Check meteen of die regenpijp niet vol blad zit. Een verstopte afvoer loopt bij vorst sneller over en bevriest dan op de gevel. Hoe je de goot leeg krijgt, lees je in ons stuk over de dakgoot schoonmaken voor de winter.
4. Leidingen in schuur, garage en kruipruimte
Elke waterleiding die door een onverwarmde ruimte loopt, is een risico. Denk aan een kraan in de garage, een wasmachineaansluiting in de schuur of de toevoerleiding in een geventileerde kruipruimte. Schuif schuimisolatie om de leiding, sluit de naden met tape en let vooral op de bochten en koppelingen, want daar barst het meestal. In de kruipruimte loont het om tegelijk naar de cv-leidingen te kijken. Die isoleren levert ook op je energierekening wat op, zie ons stuk over cv-leidingen isoleren in de kruipruimte.
Weet ook waar je hoofdkraan zit en of hij nog draait. Een hoofdkraan die jaren niet bewogen heeft, zit soms vast, en dat wil je niet ontdekken met een springende leiding.
5. De bouwplaats winterklaar
Ben je aan het verbouwen, dan zijn er nog een paar dingen die vorst niet verdragen. Zakken cement, tegellijm en voegmiddel moeten droog staan, niet onder een lekkend zeil. Emmers verf op waterbasis horen binnen, want een keer bevroren latex is onbruikbaar. Ligt er een tijdelijke bouwwaterleiding naar buiten, tap die dan net zo af als de buitenkraan. En metselen, voegen of buiten kitten wacht je beter af tot het overdag weer ruim boven nul is. Welke buitenklussen nog kunnen, staat in ons stuk over de weersomslag en wat er buiten nog kan.
Als het toch bevroren is
Komt er geen water meer uit een kraan, ga dan niet met een brander aan de gang. Draai de hoofdkraan dicht en ontdooi de leiding rustig met een föhn of een warme doek, zoals Brabant Water ook adviseert. Is de watermeter bevroren, bel dan je waterbedrijf. De meter is hun eigendom en een gebarsten meter zelf vervangen mag je niet.
Al met al is het een klus van een halfuur, en veel goedkoper dan een nieuwe meter en een natte kruipruimte. Wie toch al aan de buitenmuur werkt, zou ik aanraden om bij een verbouwing meteen een vorstvrije buitenkraan te laten plaatsen. Dan is de jaarlijkse aftapronde voorgoed van je lijstje.
