Een gat in de muur dichten is geen moeilijke klus, maar hij gaat wel vaak mis op hetzelfde punt: mensen smeren het gat in één keer vol en zijn dan verbaasd dat er na het drogen een kuiltje of juist een bobbel zit. De truc zit in dunne lagen, in de juiste vulmiddel voor het soort muur, en in het schuren daarna. Voor een schroefgaatje ben je klaar in tien minuten. Voor een gat van een paar centimeter, bijvoorbeeld waar een oude plug uit is gekomen, ben je verspreid over een dag bezig, maar het echte werk kost je een half uur. Hieronder leg ik uit hoe je het aanpakt bij een stenen muur en bij gipsplaat, want dat verschil bepaalt vrijwel alles.
Eerst uitzoeken wat voor muur je hebt
Klop op de muur naast het gat. Klinkt het dof en massief, dan heb je te maken met steen, beton of dik stucwerk. Klinkt het hol, dan zit je op gipsplaat of een gipsblokwand, en dan is er achter je gat gewoon lucht. Dat maakt uit, want vulmiddel heeft iets nodig om zich aan vast te houden.
Bij een stenen muur kun je een gat tot ongeveer twee centimeter zo dichtsmeren. Bij gipsplaat valt alles wat groter is dan een schroefgaatje er aan de achterkant gewoon doorheen. Daar moet je eerst een bodem maken. Als je twijfelt over wat er in je muur zit, helpt het stuk over welke plug bij welke muur hoort je snel op weg, want daar staat hetzelfde onderscheid uitgelegd.
Vulmiddel, plamuur of gips: het verschil telt
In de bouwmarkt staan drie soorten naast elkaar en ze doen niet hetzelfde.
- Kant-en-klare vulmiddel in een emmertje. Makkelijk in gebruik, krimpt licht bij drogen en is daarom alleen geschikt voor ondiepe gaatjes en scheurtjes. Voor schroefgaten is dit prima.
- Poedervulmiddel dat je zelf aanmaakt. Krimpt nauwelijks, hard sneller uit en is sterker. Voor gaten dieper dan een halve centimeter is dit de betere keuze. Nadeel: je moet het binnen twintig tot dertig minuten verwerken.
- Gips of stucgips. Voor grotere reparaties en hele wandvlakken. Gips zet bij het uitharden juist een beetje uit, ongeveer een half procent volgens de beschrijving op Wikipedia, waardoor het zich stevig in het gat vastzet. Dat uitzetten is precies de reden dat je een gipsreparatie altijd net iets moet terugschuren.
Voor negentig procent van de gaten in huis kom je uit met poedervulmiddel. Ik heb altijd een zak in de schuur staan en maak per klus een handvol aan in een oude yoghurtbeker. Weggooien wat overblijft, want een tweede keer aanmaken werkt niet.
Het gat eerst groter maken klinkt gek maar werkt
Dit is de stap die de meeste doe-het-zelvers overslaan. Rondom een gat zit bijna altijd loszittend materiaal: afgebrokkeld stuc, een randje verf dat omhoog staat, gruis in het gat zelf. Als je daar overheen smeert, hecht je vulmiddel aan iets wat los zit, en dan komt het er over een jaar samen met dat losse materiaal weer uit.
Krab de randen dus schoon tot je op vast materiaal zit, ook als het gat daardoor een centimeter groter wordt. Bij een stenen muur mag je met de punt van een schroevendraaier het gat van binnen zelfs iets wijder maken dan de opening, zodat de vulling er niet uit kan vallen. Blaas of zuig het stof eruit en maak de randen licht vochtig met een kwastje water. Droge, poederige steen zuigt anders al het water uit je vulmiddel voordat het kan uitharden.
Zo dicht je het gat stap voor stap
Dit is de werkwijze die ik op elke klus gebruik, van een schroefgaatje tot een gat waar een oude radiatorbeugel uit is gekomen.
- Maak het gat schoon en vast. Krab losse randen weg tot je op stevig materiaal zit, zuig het stof eruit en maak de randen bij een stenen muur licht vochtig met een kwast.
- Maak bij gipsplaat eerst een bodem. Is het gat groter dan een centimeter, prop er dan een stukje gaasband, een propje krant of een reepje gipsplaat in dat je met een schroef borgt. Zonder bodem verdwijnt je vulmiddel in de spouw.
- Vul in dunne lagen van maximaal vijf millimeter. Druk de eerste laag stevig aan met de punt van je plamuurmes, zodat er geen lucht achterblijft. Laat drogen tot de laag mat en licht van kleur is.
- Vul de laatste laag iets bol op. Breng de afsluitende laag net boven het muurvlak aan en trek hem in één beweging glad met een breed mes. Vulmiddel krimpt of zakt altijd een beetje, dus een strak vlakke laag wordt na drogen een kuiltje.
- Schuur pas als het echt droog is. Meestal na een paar uur, bij dikkere lagen na een nacht. Gebruik schuurpapier korrel 120 op een schuurblokje en maak ronddraaiende bewegingen, zodat je geen putje schuurt.
- Grondeer de plek voor je verft. Kaal vulmiddel zuigt veel meer verf op dan de muur ernaast. Sla je dit over, dan zie je de reparatie later als een doffe vlek door de verflaag heen.
Wat je nodig hebt
- Poedervulmiddel of kant-en-klare vulmiddel
- Plamuurmes smal en breed, of een spackspaan bij een groter vlak
- Schuurblokje met schuurpapier korrel 120 en 180
- Kwastje, oude beker en water
- Bij gipsplaat: gaasband of een reepje gipsplaat plus een schroef
- Grondverf of voorstrijkmiddel en je muurverf
Vulmiddel, plamuurmessen en gaasband haal je bij elke bouwmarkt, van Gamma en Praxis tot Hornbach en Karwei. Let bij het poedervulmiddel op de vermelde uithardtijd: er zijn snelle varianten die binnen twintig minuten stijf zijn en langzame die je een uur de tijd geven. Voor een beginner is de langzame variant een stuk vergevingsgezinder.
Mijn advies: kies liever twee dunne lagen dan één dikke
Als ik één ding zou mogen doorgeven aan iedereen die dit voor het eerst doet, is het dit. De verleiding om het gat in één keer vol te smeren is enorm, want het is sneller en het ziet er meteen goed uit. Maar een dikke laag droogt aan de buitenkant en blijft binnenin nat. Die binnenkant zakt in, en drie dagen later staat er een deuk in je muur die je door de verf heen ziet.
Twee dunne lagen met een paar uur ertussen kosten je in totaal misschien tien minuten meer werk, maar dan verspreid over een dag waarin je toch iets anders doet. En het resultaat is een muur waar je later niet meer op terug hoeft te komen. In de praktijk is dat het verschil tussen een reparatie die je alleen zelf nog weet zitten en een reparatie die iedere bezoeker bij zijwaarts licht meteen ziet.
Bij zijlicht zie je pas of het echt vlak is
Controleer je werk niet recht van voren, want dan zie je bijna niets. Houd een zaklamp of je telefoonlamp plat tegen de muur aan, zodat het licht langs het oppervlak scheert. Elke bobbel werpt dan een schaduw en elk kuiltje wordt zichtbaar. Dit is dezelfde controle die stukadoors doen en het duurt vijf seconden.
Zie je nog oneffenheden, schuur dan na met korrel 180 of breng nog een flinterdunne laag aan. Pas als de plek bij scherend licht vlak oogt, ga je verven. Dat scheelt je een hoop frustratie, want een reparatie die je pas na het schilderen ontdekt kost je een tweede verfbeurt. Ga je daarna aan de slag met de kwast, dan helpen de tips uit muur verven met strakke lijnen om het geheel af te maken. Zit er behang op de muur, dan is de aanpak anders en kijk je beter bij behangen zonder kreukels.
Wanneer je er beter iemand bij haalt
Er zijn twee situaties waarin ik zou stoppen met zelf vullen. De eerste is een scheur die terugkomt nadat je hem hebt gedicht, of een scheur die schuin door de muur loopt en aan één kant breder is. Dat is meestal geen cosmetisch probleem maar beweging in de constructie, en dan wil je weten waardoor dat komt voordat je het wegwerkt.
De tweede is een gat waar je doorheen kijkt naar buiten of naar de buren. Daar zit isolatie, mogelijk een dampremmende folie en soms leidingwerk. Dichtsmeren zonder dat te herstellen levert je een koudebrug op waar vocht gaat neerslaan. Zit je met een muur waarvan je niet zeker weet of hij draagt, kijk dan eerst even bij een dragende muur herkennen voor je verder gaat hakken.
Voor de rest geldt: dit is een klus waarbij geduld het gereedschap is. Dunne lagen, droogtijd respecteren, schuren bij scherend licht. Doe je dat, dan is er over een week niets meer te zien.
