De Omgevingswet moest bouwen eenvoudiger maken, en voor wie een vergunning aanvraagt is dat ook gelukt. Maar de keerzijde wordt zichtbaar. Toezichthouders hebben minder overzicht over wat er precies gebeurt, en fouten komen vaker pas achteraf boven. Dat staat in een rapport van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) dat dinsdag verscheen, meldt NU.nl. Het rapport gaat vooral over bedrijven en milieuregels. Toch zit er een les in voor iedereen die thuis een aanbouw, dakkapel of sloopklus plant.
Wat de Rli zegt
De Omgevingswet ging op 1 januari 2024 in, na jaren van uitstel. Tientallen wetten en regels werden samengevoegd. De regels zijn daardoor algemener geworden, en dat maakt een aanvraag makkelijker. Alleen moeten er volgens de Rli geregeld achteraf fouten worden hersteld, en soms valt er niets meer te herstellen omdat er al gebouwd is. Ook groeien de verschillen tussen gemeenten.
De administratieve last is volgens het rapport verschoven van de aanvrager naar de overheid. Iemand die de Rli sprak, zegt het beeldend. “De brievenbus van het omgevingsloket is een stuk breder.” Alles past erdoor, en de achterkant van de gemeente mag het uitzoeken. Binnenlands Bestuur vat de waarschuwing samen in de kop dat toezicht en handhaving in een permanente overlevingsstand dreigen te raken. De Rli wil onder meer een landelijk programma voor toezicht en handhaving en duidelijkere afspraken over hoe regels worden uitgelegd.
Wat dit betekent voor jouw verbouwing
Het rapport noemt geen particuliere verbouwers, maar het mechanisme is hetzelfde. Als de gemeente minder vooraf controleert, verschuift de verantwoordelijkheid naar jou. En die verantwoordelijkheid had je onder de Omgevingswet eigenlijk al.
Veel kleinere klussen zijn vergunningvrij, zoals een aanbouw aan de achterkant binnen bepaalde maten. Maar vergunningvrij betekent niet regelvrij, zoals de gemeente Maastricht het helder uitlegt. Ook zonder vergunning moet je bouwwerk voldoen aan de technische regels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving, denk aan constructieve veiligheid en brandveiligheid. Daarnaast gelden de regels uit het omgevingsplan van je gemeente, en die verschillen per gemeente. En het burenrecht blijft gewoon van kracht. De gemeente kan achteraf alsnog handhaven als iets niet klopt.
Juist dat achteraf is het risico dat de Rli beschrijft. Een aanbouw die al staat, breek je niet even af. Wij zouden er daarom van uitgaan dat niemand je tijdens de bouw corrigeert, en dat jij zelf moet kunnen aantonen dat het klopt. Over de technische eisen bij verbouwen schreven we eerder dat verbouwen op een lager niveau mag dan nieuwbouw, maar ook dat niveau moet je kunnen onderbouwen.
Wat je zelf vastlegt
Met een paar gewoontes sta je sterk, ook als er later vragen komen van de gemeente, de buren of een koper.
- Doe de vergunningcheck en bewaar de uitkomst. Op het Omgevingsloket zie je meteen of je plan vergunningvrij is. Maak een pdf of schermafbeelding met de datum erbij. Regels kunnen veranderen, en dan wil je laten zien wat er gold toen je begon.
- Lees het omgevingsplan op je adres. De landelijke regels zeggen wat vergunningvrij kan, maar je gemeente kan eisen stellen aan het uiterlijk en de plek. Juist daar ontstaan de verschillen die de Rli noemt.
- Laat constructieve zaken berekenen. Haal je een muur weg of zet je een opbouw op het dak, laat dan een constructeur rekenen, ook als er geen vergunning nodig is. Hoe dat werkt bij een draagmuur lees je in draagmuur eruit voor een open plattegrond.
- Doe tijdig een sloopmelding. Komt er bij je verbouwing meer dan 10 kuub sloopafval vrij, of gaat er asbest uit, dan is een sloopmelding verplicht. Volgens IPLO doe je die minimaal vier weken voor de start via het Omgevingsloket. Verwijder je als particulier zelf asbest, dan geldt een kortere termijn van een week. Twijfel je of er asbest in je huis zit, kijk dan eerst naar asbest herkennen in huizen van voor 1994.
- Praat met de buren en leg het vast. Een kort briefje of mailtje met je plan en hun reactie voorkomt veel gedoe. Burenrecht staat los van de vergunning.
- Maak foto’s tijdens de bouw. Fundering, isolatie en leidingen verdwijnen achter de afwerking. Foto’s met datum bewijzen later wat er zit, voor de gemeente en bij verkoop.
Waarom dit ook in je voordeel werkt
Het klinkt als extra werk, maar het meeste kost weinig tijd. En het levert iets op. Een map met vergunningcheck, berekeningen en foto’s maakt je huis later makkelijker te verkopen, en een geschil met de buren of de gemeente is snel opgelost als je kunt laten zien wat je hebt gedaan en waarom. De Omgevingswet geeft je meer ruimte. Met die ruimte komt ook de plicht om je eigen dossier bij te houden.
