Een paar haarscheurtjes in een betonnen balkonrand, een bruine veeg bij de onderkant van een galerij. Het ziet er onschuldig uit, en vaak is het dat ook. Maar soms zit er achter zo’n klein scheurtje een flink probleem. Dat blijkt uit een schadegeval dat Bouwwereld op 7 oktober beschreef. Bij een woningcomplex uit de jaren zeventig zou de gevel worden gerenoveerd. Toen er bij een paar scheuren werd gekeken, kwam zwaar weggeroeste wapening tevoorschijn, terwijl het beton aan de buitenkant nauwelijks schade liet zien.
Het artikel is geschreven voor vakmensen, maar de les is voor iedereen met een betonnen balkon, galerij of gevel. Wat je ziet, zegt bij beton niet altijd hoe het er vanbinnen voor staat.
Wat er in dat complex aan de hand was
Het ging om prefab elementen, zoals gevelpanelen, dakranden en borstweringen van grindbeton. Onderzoeksbureau TechnoConsult vond met laboratoriumonderzoek een verhoogd chloridegehalte in het beton. De oorzaak lag niet bij strooizout of zeewind, maar in de fabriek. Vroeger werd calciumchloride aan beton toegevoegd om het sneller te laten uitharden. Dat zout zit dus al vijftig jaar in de elementen.
Chloride is verraderlijk voor wapening. Normaal beschermt het beton het staal met een soort beschermlaagje. Chloride breekt dat laagje plaatselijk af, en dan ontstaat putcorrosie. Het staal roest op één plek diep weg, terwijl de buitenkant van het beton nog heel lijkt. Bij gewone betonrot zet roestend staal uit, waardoor het beton barst en afspat en je het dus ziet. Bij deze vorm van corrosie kan een staaf al flink dunner zijn voordat er iets zichtbaar wordt.
Opvallend was ook waar het het ergst was. Aan de kant waar de regen op staat, met dakranden en borstweringen, was de schade groter dan aan de beschutte galerijkant. En bij nader onderzoek bleken de verbindingen waarmee de borstweringen vastzaten niet overal te werken zoals ze op tekening stonden. Dat is het soort vondst waar je als bewoner even stil van wordt, want een borstwering is de rand waar je tegenaan leunt.
Hoe herken je betonrot en verborgen corrosie
Je kunt zelf een eerste ronde doen langs je balkon, galerij, gevel en de zichtbare delen van je fundering. Let op deze signalen.
- Roestvlekken of bruine strepen die uit het beton lijken te lopen.
- Scheuren die in een rechte lijn lopen, vaak precies op de plek waar een wapeningsstaaf zit.
- Stukjes beton die loslaten of al zijn afgevallen, zeker bij hoeken en randen.
- Bloot liggend staal, ook als het maar een klein stukje is.
- Een hol geluid als je met een hamertje op het beton tikt. Dat kan betekenen dat er een schil loszit.
- Vochtplekken of witte uitbloei die steeds terugkomen op dezelfde plek.
Het lastige aan het geval uit Bouwwereld is dat een deel van de schade dus niet in dit rijtje past. Daar zag je weinig, en zat het probleem diep. Zie dit lijstje daarom als een reden om verder te laten kijken, niet als een geruststelling als je niets vindt. Woon je in een gebouw uit de jaren zestig of zeventig met veel prefab beton, dan is een keer professioneel laten onderzoeken verstandig, ook zonder duidelijke schade.
Wat een expert doet dat jij niet kunt
De conclusie van de onderzoekers is helder. Alleen kijken volstaat niet. Ze combineerden visuele inspectie met laboratoriumonderzoek van betonmonsters, carbonatatiemetingen en zogenoemde potentiaalmetingen. Bij die laatste methode meet je in een raster over het oppervlak waar het staal binnenin actief aan het roesten is, ook als je daar aan de buitenkant niets van ziet. Vooral de combinatie van potentiaalmetingen en een chlorideanalyse gaf het juiste beeld.
Dat soort onderzoek doe je niet zelf. Je schakelt een gespecialiseerd betononderzoeksbureau of een constructeur in, of een betonherstelbedrijf dat zelf onderzoek doet. Vraag bij de offerte expliciet of er ook chloride wordt gemeten en of er potentiaalmetingen zijn inbegrepen. Een inspectie die alleen bestaat uit een rondje kijken en tikken, mist precies het type schade waar het hier om ging.
Wanneer bel je iemand
Bij deze situaties wacht je niet tot het volgende voorjaar.
- Er vallen stukjes beton naar beneden, zeker boven een plek waar mensen lopen.
- Een balkon, galerij of borstwering voelt anders aan, beweegt of laat een grotere scheur zien dan vorig jaar.
- Je ziet bloot liggende, dun geroeste wapening.
- Er staat een gevelrenovatie of isolatie gepland. Juist dan is het moment om het beton eerst te laten onderzoeken, voordat er een nieuwe laag over alles heen gaat.
Woon je in een appartement, dan zijn balkons en gevels meestal van de VvE. Meld wat je ziet dan bij het bestuur, met foto’s, en vraag of er een onderzoek in het meerjarenonderhoudsplan staat. Eén bewoner die het meldt, is vaak al genoeg om de zaak in beweging te krijgen.
Ga in elk geval niet zelf hakken. Wapening ligt er niet voor niets, en een stuk beton weghalen bij een constructief onderdeel kan het erger maken. Hoe het zit met berekeningen voordat je iets aan de constructie van je huis verandert, lees je in ons stuk over een draagmuur weghalen.
Herstellen en voorkomen
Bij het complex uit het artikel werden de zwaarst aangetaste elementen weggehaald, werd beton hersteld met spuitbeton en kwam er buitengevelisolatie op. Dat is groot werk, maar zo gaat het vaak. Kleinere plekken op een balkonrand kan een betonhersteller plaatselijk uithakken, het staal ontroesten en behandelen en het geheel weer aanvullen met reparatiemortel.
Voorkomen draait vooral om vocht. Chloride en zuurstof doen hun werk pas echt als er water bij komt. Zorg dat balkons goed afwateren, dat er geen water blijft staan in hoeken en dat afvoerpijpjes vrij zijn. Een beschermende coating of impregnering kan helpen, maar alleen op beton dat gezond is. Wat impregneren voor je gevel kan doen, staat in ons stuk over gevel impregneren of isoleren.
Een paar scheurtjes in beton betekenen lang niet altijd dat er iets mis is. Maar als dit vakbericht iets laat zien, dan is het dat beton zijn geheimen goed bewaart. Een keer laten meten is goedkoper dan een balkonrand die het onverwacht opgeeft.
