Ga je de badkamer verbouwen, dan komt vroeg of laat de vraag hoe het warme water er straks uit komt. Blijft de combiketel het doen, komt er een boiler, of kies je voor een doorstromer die het water pas verwarmt als je de kraan opendraait? Het Amerikaanse This Old House zette onlangs op een rij waar je bij zo’n tankloze waterverwarmer op moet letten. Dat stuk gaat over de Verenigde Staten, waar gas, propaan en elektrisch naast elkaar bestaan en de bedragen in dollars zijn. De kern is wel bruikbaar: elk systeem stelt andere eisen aan je huis, en de stroomaansluiting is vaak de beslissende factor. Hieronder de drie gangbare opties voor een Nederlandse badkamer naast elkaar.
Wat This Old House over de doorstromer zegt
Het grote voordeel van een doorstromer is dat hij niets verbruikt als je geen warm water tapt. Installatie-expert Richard Trethewey vat het in het stuk samen. Een gewone boiler met voorraad warmt dag en nacht water op, terwijl een tankloos toestel aan de muur hangt en uit staat zolang niemand warm water gebruikt. Het Amerikaanse ministerie van Energie rekent volgens het artikel op een tot 34 procent hoger rendement dan bij een voorraadtoestel.
Daar staat tegenover dat een elektrische doorstromer in korte tijd heel veel vermogen vraagt. Bij een bezoek aan een huis in Florida keek Trethewey naar de meterkast van een bewoner die naar een elektrische doorstromer wilde, en die zat al bijna aan zijn grens. This Old House noemt daarnaast de hoeveelheid water die zo’n toestel per minuut levert als belangrijkste maat. Elektrische modellen leveren in de VS ruwweg 11 tot 30 liter per minuut, afhankelijk van het model, en gastoestellen het meeste. Hoe kouder het water dat binnenkomt, hoe harder het toestel moet werken om dezelfde temperatuur te halen.
Drie opties voor je badkamer naast elkaar
Elektrische doorstromer
Een elektrische doorstromer hangt dicht bij de kraan of douche en verwarmt het water op het moment dat je het tapt. Milieu Centraal noemt hem energiezuinig, maar met een hoog piekvermogen. Je hebt een ruime stroomaansluiting met drie fasen nodig, en het toestel kan het net extra belasten als tegelijk een warmtepomp, inductiekookplaat of laadpaal aanstaat. Verder heeft een doorstromer een tapdrempel: onder een bepaalde hoeveelheid water per minuut slaat hij niet aan. En de hoeveelheid warm water per minuut is begrensd, wat je vooral merkt als twee mensen tegelijk willen douchen of als je een regendouche met grote kop wilt.
Een doorstromer past goed bij een badkamer ver van de ketel of warmtepomp, een tweede badkamer op zolder, of een huis met al een driefasenaansluiting. Minder geschikt als je meterkast nog één fase heeft of als er straks veel tegelijk op stroom draait.
Elektrische boiler
Een boiler warmt water vooraf op en houdt het op temperatuur in een vat. Hij vraagt veel minder vermogen tegelijk dan een doorstromer, omdat hij de tijd heeft om op te warmen, maar hij verliest wel warmte zolang het water in het vat staat. Hoe groot het vat moet zijn hangt af van het aantal mensen dat achter elkaar doucht: is het vat leeg, dan moet je wachten tot het weer is opgewarmd. Milieu Centraal adviseert een boiler op 60 graden te zetten, want hoger kost onnodig energie, lager geeft kans op legionella.
Een boiler kun je slim inzetten met zonnepanelen, door hem met een timer overdag op te laten warmen. Met de komst van tijdsafhankelijke nettarieven wordt dat interessanter; in ons stuk over de nieuwe nettarieven lees je wat dat voor een boiler betekent.
Een boiler past goed bij huizen zonder gas of met een kleine stroomaansluiting, en badkamers waar je ruimte hebt voor een vat in een kast of op zolder.
Combiketel of warmtepomp met voorraadvat
In de meeste Nederlandse huizen komt warm water nog uit de cv-ketel. Volgens Milieu Centraal gaat bijna een kwart van het gasverbruik op aan warm water voor badkamer en keuken. Een combiketel verwarmt het water direct, net als een doorstromer, maar dan op gas. Hoeveel warm water hij levert verschilt per ketel. Wil je na de verbouwing een grotere douchekop of een bad, laat de installateur dan nagaan of je huidige ketel dat aankan.
Ga je van het gas af, dan neemt een volledig elektrische warmtepomp het warme water over. Daar hoort altijd een voorraadvat bij, volgens Milieu Centraal ongeveer zo groot als een grote koelkast. Bij een hybride warmtepomp blijft de ketel het warme water leveren. Of een warmtepomp bij je huis past, lees je in warmtepomp of hybride, wat past bij welk huis.
Waar je stroomaansluiting de keuze maakt
Bij alle drie de opties loop je tegen dezelfde vraag aan als in het Amerikaanse stuk: kan je meterkast het aan? Een elektrische doorstromer is daarin het meest veeleisend. Heb je nu een aansluiting met één fase, dan is een driefasenaansluiting nodig, en dat is een aanvraag bij de netbeheerder en geen klus voor een middag. In sommige regio’s is het stroomnet zo vol dat een zwaardere aansluiting langer duurt; zie wat de wachtrij voor zwaardere aansluitingen betekent.
Ook als de aansluiting zwaar genoeg is, moet de groepenkast mee. Een doorstromer en een boiler krijgen een eigen groep, en bij een doorstromer is dat een groep over meerdere fasen. Is je groepenkast oud of vol, lees dan eerst wanneer je de groepenkast vervangt. En omdat het toestel in of bij een natte ruimte hangt, gelden de regels voor de zones in de badkamer: waar een elektrisch toestel mag hangen en hoe het beschermd moet zijn staat in elektra in de badkamer per zone.
Zo kies je
De afweging komt neer op drie vragen. Hoeveel warm water gebruik je tegelijk? Bij een gezin dat achter elkaar doucht wint een voorraad, bij een tweede badkamer die af en toe wordt gebruikt een doorstromer. Hoe ver ligt de badkamer van je ketel of warmtepomp? Milieu Centraal noemt een leiding van zo’n 15 meter of langer als reden om een extra toestel dicht bij het tappunt te overwegen, omdat je anders steeds koud water en warmte verliest voordat het warme water er is. En wat kan je stroomaansluiting aan, nu en straks, als er misschien een warmtepomp of laadpaal bij komt?
Verbouw je de badkamer toch, denk dan ook aan een douche-wtw. Die haalt warmte uit het wegstromende douchewater en scheelt volgens Milieu Centraal zo’n 40 tot 50 procent energie voor het douchen, ongeacht welk toestel het water verwarmt. Het is een onderdeel dat je het makkelijkst inbouwt als de vloer toch open ligt. Wie de badkamer zelf aanpakt, vindt de volgorde van het werk in ons stappenplan voor een badkamerverbouwing. De keuze voor het warme water hoort vooraan in dat plan, omdat de leidingen en de elektra ervan afhangen.
