De eerste koude avonden zijn er, en daarmee ook de neiging om de houtkachel of open haard weer aan te steken. Doe dat liever niet voordat de schoorsteen geveegd is. Een rookkanaal dat een half jaar stil heeft gestaan, kan een vogelnest, losgeraakte specie of een flinke laag aanslag van vorig seizoen bevatten. Wie nu een afspraak maakt, is de drukte voor en stookt straks zonder zorgen.
De Amerikaanse klussite Family Handyman sprak deze week met een schoorsteenveger over het onderhoud voor het stookseizoen. Haar belangrijkste advies is om het rookkanaal minstens één keer per jaar professioneel te laten inspecteren, omdat je als bewoner het grootste deel van de afvoer simpelweg niet kunt zien. Het artikel gaat over de Verenigde Staten, maar dat advies sluit naadloos aan bij wat de Nederlandse brandweer zegt.
Waarom vegen geen overbodige luxe is
Bij elk houtvuur zet zich aanslag af in het rookkanaal. Dat begint als roet, maar kan uitgroeien tot creosoot, een teerachtige laag van onverbrande deeltjes. Volgens de brandweer ontbrandt creosoot al rond 500 graden, een temperatuur die in een rookkanaal makkelijk wordt gehaald. Het gevolg is een schoorsteenbrand, te herkennen aan een loeiend geluid in de afvoer en soms vlammen boven het dak.
De Amerikaanse schoorsteenveger in het artikel wijst op iets wat minder bekend is. Niet elke schoorsteenbrand is spectaculair. Sommige smeulen ongemerkt in het kanaal en laten een gescheurde voering of beschadigd metselwerk achter. Juist daar zit het venijn, want door zo’n scheur kan koolmonoxide de woning in komen.
Een tweede risico heeft niets met brand te maken. Raakt de schoorsteen verstopt, door een nest of door brokken specie, dan verdwijnt de trek. De rook slaat terug de kamer in en daarmee ook koolmonoxide. Een veger haalt zulke obstakels weg en ziet meteen of de afvoer nog goed werkt.
Hoe vaak en wanneer je laat vegen
De brandweer adviseert om de schoorsteen minimaal één keer per jaar te laten vegen door een erkend schoorsteenveger, bijvoorbeeld een bedrijf dat is aangesloten bij de Algemene Schoorsteenvegers Patroons Bond (ASPB). Stook je veel, dan kan vaker nodig zijn. Hoe vaak precies hangt af van je stookgedrag, en dat bespreek je het best met de veger zelf.
Het handigste moment is vlak voor het stookseizoen, dus nu. Wie dat moment mist, kan ook na de winter laten vegen, dan haal je de aanslag van een heel seizoen eruit voordat de vochtige zomer hem laat inwerken. Maar heeft de kachel lang stilgestaan, dan wil je zeker weten dat het kanaal vrij is voordat je het eerste vuur aansteekt.
Een praktisch punt is de opstalverzekering. Een wettelijke plicht om te vegen is er niet, maar veel verzekeraars verwachten wel dat je een stookplaats goed onderhoudt. Kom je na een schoorsteenbrand bij je verzekeraar, dan is de kans groot dat er naar onderhoud wordt gevraagd. Lees daarom de polisvoorwaarden na en bewaar het veegbewijs dat je van de veger krijgt, met datum en adres erop. Zo’n papiertje stelt niets voor, totdat je het nodig hebt.
Wat je zelf controleert voor het eerste vuur
Vegen laat je aan een vakman over, maar een paar dingen kun je zelf nalopen. De schoorsteenveger uit het artikel raadt aan dit tijdens het stookseizoen maandelijks te doen.
- Kijk in de haard of kachel naar gescheurde stenen of afbrokkelend voegwerk.
- Test of de schoorsteenklep goed open en dicht gaat. Bij het stoken moet hij volledig open staan.
- Bekijk de schoorsteen vanaf de straat. Ontbreekt de kap of is hij kapot, dan kan regen naar binnen en nestelen vogels in het kanaal.
- Hang een CO-melder aan het plafond van de ruimte waar de kachel of haard staat, zoals de brandweer adviseert.
- Zet een emmer zand of een zak zout naast de haard. Een schoorsteenbrand blus je nooit met water, want dat wordt stoom en kan het kanaal laten scheuren.
Zie je scheuren in het metselwerk of een schoorsteen die scheef staat, dan is vegen alleen niet genoeg. Hoe je zo’n schoorsteen aanpakt, lees je in ons stappenplan voor schoorsteen renoveren.
Minder aanslag door anders te stoken
Hoeveel aanslag er in je schoorsteen komt, heb je voor een groot deel zelf in de hand. Stook alleen schoon en droog hout. De Amerikaanse veger noemt hout dat zes tot twaalf maanden heeft gedroogd en minder dan twintig procent vocht bevat. Nat of rot hout geeft meer rook en dus meer creosoot. Geverfd, behandeld of geïmpregneerd hout hoort helemaal niet in de kachel, en dat geldt ook voor sloophout van je verbouwing.
Knijp de luchttoevoer niet te ver af om het vuur rustig te houden. Dat smoren lijkt zuinig, maar geeft een onvolledige verbranding en juist meer aanslag. De brandweer raadt de Zwitserse methode aan, waarbij je het vuur van boven aansteekt op een stapel van dikke blokken onderop en dunnere bovenop. Zo brandt het hout schoner op.
Laat je ook niet verleiden door zogenaamde veegblokken. Die worden verkocht als makkelijke manier om de schoorsteen schoon te houden, maar volgens de schoorsteenveger in het artikel halen ze hooguit losse aanslag los en geen vastgekoekte creosoot. Een veegblok is dus geen vervanging voor een echte veegbeurt.
Gooi as tot slot pas weg als hij echt koud is. Asresten kunnen dagen later nog opgloeien. De brandweer adviseert as in een metalen emmer buiten te laten staan en hem daarna bij het restafval te doen, niet bij het gft.
Eerlijk gezegd is dit een van de weinige klussen in huis waarbij wachten nergens goed voor is. Een veegbeurt is in een uurtje gebeurd, en het verschil tussen een gezellige avond bij de kachel en een avond met de brandweer in de straat zit vaak in precies die ene afspraak.
