De muur tussen keuken en woonkamer eruit, en ineens heb je een lichte leefruimte waar je met z’n allen in staat. Het is een van de populairste verbouwingen in bestaande huizen, en ook een van de verbouwingen waarbij het vaakst iets misgaat. Niet omdat het slopen zo moeilijk is, maar omdat de vragen die ervoor horen te komen worden overgeslagen.
Vakblad Bouwwereld zette op 6 oktober in een partnerbijdrage de constructieve vragen achter een open plattegrond op een rij. De kern daarvan is helder. Alleen de breedte van de opening zegt nog weinig over de oplossing. Wat je moet weten, is waar de krachten nu naartoe gaan en waar ze straks naartoe moeten. In dit stuk lees je welke stappen je zet voordat de sloophamer erin gaat, wat er in zo’n berekening staat en welke vergunning je nodig hebt.
Eerst uitzoeken of de muur echt draagt
Niet elke binnenmuur is een draagmuur. In veel rijtjeshuizen dragen de woningscheidende muren en een of twee binnenwanden de vloeren, terwijl andere wanden alleen ruimtes scheiden. Een paar aanwijzingen dat een muur meedraagt zijn een stenen muur die dikker is dan de lichte scheidingswanden in huis, vloerbalken die erop rusten, en een muur die op de verdieping erboven precies op dezelfde plek terugkomt.
Dat blijven aanwijzingen. Zekerheid krijg je uit de bouwtekeningen, die je vaak bij het bouwarchief van je gemeente kunt opvragen, en uit wat je ziet als je een stukje plafond of vloer openmaakt. Twijfel je, behandel de muur dan als dragend tot een constructeur het tegendeel heeft vastgesteld.
De vragen die een constructeur stelt
Bouwwereld noemt een reeks punten die in een goede uitwerking terugkomen, en die zijn ook voor jou als opdrachtgever handig om te kennen. Dan weet je wat je kunt verwachten en waar je naar vraagt.
- Draagrichting van de vloeren. Lopen de vloerbalken of de betonvloer dwars op de muur, dan rusten ze erop. Lopen ze evenwijdig, dan draagt de muur vaak minder of niets van die vloer.
- Wat er nog meer op rust. Wanden op de verdieping erboven, het dak en bestaande openingen zoals deuren en trapgaten.
- Waar de nieuwe balk op komt te liggen. Een stalen ligger moet aan beide kanten ergens op steunen, op een muur of op een kolom. Die opleggingen moeten de geconcentreerde last aankunnen.
- Hoe de kracht naar beneden loopt. Van de oplegging via de muur of kolom naar de fundering. Is die route er niet, dan moet er een worden gemaakt.
- Tijdelijke ondersteuning en volgorde. Hoe de vloer gestempeld wordt tijdens het slopen, en in welke volgorde de aannemer werkt.
Juist dat laatste punt wordt vaak onderschat. Een berekening die alleen een balkmaat noemt, zegt nog niet hoe je die balk veilig op zijn plek krijgt. Vraag daarom ook naar het stempelplan, of laat je aannemer uitleggen hoe hij het aanpakt.
Wat er in de constructieberekening staat
Een constructeur rekent uit welke belasting er op de nieuwe opening komt, en kiest daar een ligger bij, meestal een stalen HEA- of HEB-profiel of een ander staalprofiel, soms gelamineerd hout. Daarnaast rekent hij de opleggingen en de onderliggende muren of poeren door. Het resultaat is een rapport met tekeningen en uitgangspunten die je nodig hebt voor de vergunningaanvraag en die je aannemer gebruikt voor het bestellen van het staal en de detaillering.
Laat je constructeur zich daarvoor goed informeren. Bouwwereld noemt plattegronden, maatvoering, foto’s en archiefstukken als basis. Hoe vollediger je dat aanlevert, hoe minder aannames er in de berekening zitten. En minder aannames betekent minder kans op meerwerk als de aannemer straks iets anders aantreft dan op papier stond.
Onze mening? Laat de berekening maken voordat je offertes opvraagt, niet erna. Dan vergelijken aannemers dezelfde oplossing, en zie je verschillen in prijs en aanpak in plaats van verschillen in hoe ze de constructie inschatten.
Je hebt een omgevingsvergunning nodig
Hier bestaat vaak verwarring over, want veel verbouwingen binnen je huis zijn vergunningvrij. Het verwijderen van een dragende muur hoort daar niet bij. Het Informatiepunt Leefomgeving van de overheid legt uit dat een verbouwing waarbij de draagconstructie wijzigt vergunningplichtig is voor de technische bouwactiviteit, op grond van artikel 2.26 van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Een verbouwing valt ook (nog) niet onder de lichtere route van gevolgklasse 1 uit de Wet kwaliteitsborging. Het is dus een gewone vergunningaanvraag bij je gemeente, via het Omgevingsloket, met de constructieberekening als bijlage.
Houd rekening met de behandeltijd bij de gemeente en plan je aannemer pas in als de vergunning binnen is. Begin je zonder vergunning, dan loop je het risico dat de gemeente handhaaft, en bij verkoop van je huis komt de vraag of het constructief in orde is vroeg of laat terug.
Woon je in een appartement, dan heb je daarnaast toestemming van de VvE nodig, want draagmuren zijn bijna altijd gemeenschappelijk. Hoe dat werkt, lees je in ons stuk over verbouwen in een VvE.
Het stappenplan op een rij
- Vraag de bouwtekeningen op bij het bouwarchief van je gemeente
- Laat bij een huis van voor 1994 controleren op asbest in plafonds, kokers en wanden voordat er gesloopt wordt
- Schakel een constructeur in en lever plattegronden, maten en foto’s aan
- Laat de berekening en tekeningen opstellen, inclusief opleggingen en tijdelijke ondersteuning
- Vraag de omgevingsvergunning aan via het Omgevingsloket
- Vraag offertes op op basis van de berekening en vraag naar het stempelplan
- Laat leidingen en elektra in de muur omleggen voordat het staal erin gaat
- Pas na de vergunning slopen, stempelen, staal plaatsen en afwerken
Over dat asbest schreven we eerder een stuk over asbest herkennen in huizen van voor 1994. Neem het serieus, want juist in oude plafondplaten en vensterbanken rondom een te slopen muur wil je geen verrassingen.
Een open plattegrond is een mooie verbouwing en meestal prima te doen. Het verschil tussen een soepel project en een project dat stilvalt, zit bijna altijd in wat er vooraf is uitgezocht. Wie meer wil weten over die voorbereiding in het algemeen, kan verder met de stappen voordat je begint met verbouwen.
