Lekkende kraan repareren: zelf het binnenwerk vervangen

Een kraan die blijft nadruppelen is zelden een kapotte kraan. In verreweg de meeste gevallen is er een rubber leertje versleten of zit er kalk in de keramische kardoes, en dat zijn allebei onderdelen van een paar euro die je binnen een halfuur wisselt. Toch is dit de klus waar het vaakst een loodgieter voor komt, en dat kost je al snel honderd euro voorrijkosten en arbeidsloon voor een reparatie die je met een steeksleutel en een inbussleutel zelf doet. Een druppelende kraan verspilt daarbij zomaar duizenden liters water per jaar, dus wachten heeft geen enkel voordeel.

De volgorde is bij deze klus belangrijker dan de handigheid. Wie stap twee overslaat, staat binnen tien seconden in een natte badkamer. Loop de stappen dus af zoals ze hier staan.

Eerst uitzoeken: welk type kraan heb je?

Er zijn twee soorten die je thuis tegenkomt, en je herkent ze aan hoe je ze bedient.

Een klassieke kraan met twee knoppen, een voor warm en een voor koud, die je meerdere slagen ronddraait, sluit af met een rubber leertje. Dat leertje wordt hard en scheurt na jaren, en dan blijft de kraan nadruppelen hoe stevig je hem ook dichtdraait.

Een eenhendelmengkraan, die je met een enkele hendel omhoog en opzij beweegt, werkt met een keramische kardoes. Die kardoes bestaat uit twee gepolijste schijfjes die langs elkaar schuiven. Komt daar kalk of een gruisje tussen, dan sluiten ze niet meer volledig. Een kardoes repareer je niet, die vervang je in zijn geheel.

Weet je het niet zeker, draai dan de hendel of de knop een keer helemaal rond. Voelt dat als schroeven met weerstand, dan zit er een leertje in. Voelt het licht en glijdend, dan is het een kardoes.

Wat je nodig hebt

• Een nieuw leertje in de juiste maat, of een nieuwe keramische kardoes voor jouw merk kraan
• Steeksleutel of een waterpomptang
• Kleine inbussleutelset, meestal 2 of 2,5 mm voor het stelschroefje in de hendel
• Platte schroevendraaier om het warm-en-koud-dopje uit de hendel te wippen
• Een oude theedoek of een stuk tape om de chroomdelen te beschermen
• Schoonmaakazijn of een kalkoplosser en een oude tandenborstel
• Een beetje siliconenvet of kraanvet voor de rubbers
• Emmer en dweil

Leertjes en standaard kardoezen liggen bij elke bouwmarkt, dus bij Gamma, Praxis, Karwei of Hornbach, meestal in de sanitairgang bij de afsluiters. Een leertjesassortiment met alle gangbare maten kost daar rond de vijf euro en dat is de aankoop die zichzelf terugbetaalt, want je weet vooraf zelden welke maat erin zit. Voor een merkgebonden kardoes, bijvoorbeeld van Grohe, Hansgrohe of Damixa, ga je naar een sanitairspeciaalzaak of bestel je online op typenummer. Neem het oude onderdeel mee of leg het naast de foto in de webshop, want kardoezen verschillen in diameter en in de vorm van het opzetstuk. Siliconenvet en schoonmaakazijn haal je in dezelfde winkel. Gebruik geen gewone vaseline op rubbers, dat tast het materiaal aan.

Stap voor stap

1. Zoek de afsluiters onder de wastafel of het aanrecht. Dat zijn de twee kleine kraantjes op de aanvoerleidingen. Draai ze met de klok mee dicht. Zitten ze er niet, dan sluit je de hoofdkraan van de woning af, meestal in de meterkast of de kruipruimte.
2. Laat de kraan leeglopen. Zet hem open tot er niets meer uit komt. Slaat dit iemand over, dan spuit de resterende leidingdruk er bij stap vier uit. Leg de dop van de afvoer dicht of stop er een doek in, want een schroefje dat in het sifon verdwijnt is niet meer terug te halen.
3. Haal de hendel of de knop eraf. Bij een mengkraan wip je het rood-blauwe dopje aan de voorkant eruit met een platte schroevendraaier. Daaronder zit een inbusschroefje. Draai dat los en til de hendel recht omhoog. Bij een klassieke kraan draai je de knop los, soms met een schroef onder een afdekkapje.
4. Draai het binnenwerk los. Onder de hendel zit een chromen ring of een borgmoer. Bescherm het chroom met een theedoek voordat je de tang erop zet, anders houd je krassen over. Draai tegen de klok in los. Bij een kardoes til je die er daarna recht uit, bij een klassiek binnenwerk schroef je de hele kop eruit.
5. Vervang het versleten onderdeel. Bij een klassieke kraan zit onderop het binnenwerk een schroefje met daaronder het rubber leertje. Wissel dat om en let erop dat de nieuwe even dik is. Bij een mengkraan zet je de nieuwe kardoes erin, met de pennetjes of nokjes in de uitsparingen van het kraanhuis. Dat past maar op een manier en forceren helpt niet.
6. Maak de zitting schoon. Voordat je alles terugzet, poets je de binnenkant van het kraanhuis met schoonmaakazijn en een oude tandenborstel. Kalkresten op de zitting laten een nieuw leertje binnen een halfjaar opnieuw lekken. Vet de rubbers licht in met siliconenvet.
7. Zet alles terug in omgekeerde volgorde. Draai de ring handvast aan en daarna een kwartslag met de tang. Stevig genoeg om af te dichten, niet zo stevig dat je het keramiek kraakt.
8. Zet het water er langzaam op. Open de afsluiters een halve slag, niet in een keer helemaal. Kijk of er onder de kraan iets nat wordt en draai daarna verder open. Laat de kraan een halve minuut lopen om lucht en gruis eruit te spoelen.
9. Controleer na een uur nog een keer. Een lek dat pas ontstaat bij volledige druk zie je niet meteen. Voel met een droge vinger langs de aansluitingen onder de wastafel.

Blijft hij lekken, dan zit het ergens anders

Druppelt de kraan na de reparatie nog steeds uit de uitloop, dan is de zitting in het kraanhuis zelf ingesleten. Dat kun je bij oudere kranen laten frezen met een zittingfrees, maar bij een kraan van tien jaar of ouder is vervangen vrijwel altijd verstandiger. Lekt het niet uit de uitloop maar langs de onderkant van de hendel, dan zijn de O-ringen op de kardoes versleten en die zitten er meestal los bij.

Loopt er water langs de aansluiting onder de wastafel, dan heeft dit niets met het binnenwerk te maken en zit het in de knelkoppeling. Verwar dat ook niet met een probleem in je verwarmingssysteem: wie merkt dat de druk in huis wegloopt, moet niet bij de kraan zijn maar bij de ketel. Hoe je dat aanpakt staat in het stuk over de cv-ketel bijvullen en de waterdruk op orde krijgen.

Waar ik zelf altijd op let: gebruik voor de kleine schroefjes in het binnenwerk de goede schroevendraaier. In kranen zitten vaak kruiskoppen die er hetzelfde uitzien maar het niet zijn, en een verpest schroefje in een kraanhuis is een aanzienlijk groter probleem dan een versleten leertje. Het verschil tussen de kopvormen staat uitgelegd in het overzicht over kruiskop, pozidriv en torx herkennen. En als je toch met de tang in de badkamer bezig bent, loop dan meteen de kitrand langs de wastafel na. Die verweert sneller dan mensen denken, en een kitrand vervangen kost je een avond terwijl vocht achter het tegelwerk je veel meer kost.

Ik snap dat een lekkende kraan aanvoelt als iets waar water bij komt kijken en dus als iets engs. Maar zodra die afsluiter dicht is, is het gewoon een puzzeltje van drie onderdelen. Doe hem op een zaterdagochtend, met de winkel nog open voor het geval je de verkeerde maat hebt.