In een badkamer gelden andere regels voor elektra dan in de rest van het huis, en die regels zijn niet willekeurig. Water geleidt, een natte huid heeft een veel lagere weerstand dan een droge, en je staat er meestal blootsvoets op een harde vloer. Daarom is de ruimte in de norm opgedeeld in zones, en per zone staat vast wat er mag hangen en wat niet.
Die zones zijn geen vage aanbeveling. Ze staan in NEN 1010, de norm waar elke installatie in Nederland aan hoort te voldoen, en een installateur die iets anders doet heeft een probleem bij een schade. Voor jou als bewoner is het vooral handig als naslag: je wilt weten of die wandlamp naast de spiegel daar mag hangen en of er een stopcontact bij de wastafel in kan.
De zones en wat er is toegestaan
| Zone | Waar loopt die | Wat mag daar | Minimale bescherming |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | In het bad of de douchebak zelf | Alleen apparatuur die daar uitdrukkelijk voor is bedoeld, op laagspanning van maximaal 12 volt wisselspanning | IPX7 |
| Zone 1 | Recht boven zone 0, tot 2,25 meter boven de vloer, en de ruimte onder een vrijstaand bad | Vast aangesloten verlichting, een boiler of een doucheput die daar geschikt voor is. Geen stopcontacten, geen schakelaars | IPX4, bij een openbare of gedeelde ruimte IPX5 |
| Zone 2 | 60 centimeter rondom zone 1, tot dezelfde hoogte | Vaste verlichting, ventilatie, een scheerstopcontact met scheidingstransformator. Gewone stopcontacten niet | IPX4 |
| Buiten de zones | De rest van de badkamer | Stopcontacten en schakelaars mogen, mits op een groep met aardlekbeveiliging | Geen speciale eis, spatwaterdicht is verstandig |
De IP-aanduiding staat op het typeplaatje of in de handleiding van het armatuur. Het tweede cijfer gaat over water: 4 betekent bestand tegen spatwater uit alle richtingen, 5 tegen een waterstraal, 7 tegen kortstondige onderdompeling. Een lamp met IP20, wat de meeste woonkamerarmaturen zijn, hoort nergens in een badkamer boven een bad of douche.
Waar de zones in de praktijk beginnen en eindigen
De maten worden gemeten vanaf de rand van het bad of de doucheruimte, horizontaal, en vanaf de vloer, verticaal. Bij een inloopdouche zonder bak geldt de rand van de doucheput of de plek waar het water valt, met een straal van 120 centimeter als er geen wand of scherm staat. Een vaste glazen wand telt als begrenzing: staat die er, dan houdt de zone daar op. Dat is de reden dat een stopcontact vlak achter een douchewand wel is toegestaan terwijl hetzelfde stopcontact zonder die wand niet mag.
Boven de 2,25 meter houden zone 1 en 2 op. In een badkamer met een plafond van 2,60 meter mag daarboven dus meer, maar houd er rekening mee dat de damp juist daar hangt.
Het stopcontact naast de wastafel
Dit is de meest overtreden regel van allemaal, en tegelijk de meest begrijpelijke: iedereen wil zijn tandenborstel en föhn ergens kwijt. Het mag, mits het stopcontact buiten zone 1 en 2 zit. Bij een wastafel die op ruime afstand van de douche staat is dat zo geregeld. Zit de wastafel binnen die zestig centimeter van de douche, dan is een gewoon stopcontact daar niet toegestaan en is een scheerstopcontact met ingebouwde scheidingstransformator de nette oplossing.
Ik vind dat je hier niet creatief moet zijn. Een verlengsnoer vanuit de gang onder de deur door is precies het scenario waarvoor deze regels bestaan, en het is bovendien de variant waarbij niemand een aardlekschakelaar controleert. Wil je een stopcontact op een plek waar het niet mag, verplaats dan de spiegel of het meubel, niet de regel.
De aardlekschakelaar is de basis
Alle groepen die in een badkamer uitkomen, moeten beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van 30 milliampère. Dat is het onderdeel dat je leven redt als er iets misgaat: hij meet of er stroom weglekt naar aarde en schakelt binnen tienden van seconden af.
Test hem twee keer per jaar met de testknop op de groepenkast. Klikt hij er niet uit, dan is hij defect en moet hij vervangen worden. In huizen van voor 1975 zit er soms helemaal geen aardlek, en dan is een badkamerrenovatie het natuurlijke moment om de groepenkast te laten vernieuwen. Reken in 2026 op 600 tot 1.200 euro voor een nieuwe groepenkast in een gemiddelde eengezinswoning, afhankelijk van het aantal groepen.
Wat je zelf mag doen
Een bestaand armatuur vervangen door een nieuw armatuur met de juiste IP-waarde, op dezelfde aansluiting, is werk dat je zelf kunt doen. Schakel de groep uit in de groepenkast, controleer met een spanningszoeker dat er echt geen spanning staat, en zet de groep pas terug als alles vastzit. Dezelfde voorzichtigheid geldt bij het plaatsen van verlichting in de badkamer.
Wat je niet zelf moet doen: een nieuwe groep aanleggen, de groepenkast uitbreiden, een leiding in een wand frezen die tegen een doucheruimte aan ligt, of een stopcontact bijplaatsen binnen de zones. Dat is werk voor een erkend installateur, die het ook oplevert met een meetrapport. Twijfel je of jouw geval nog onder zelf doen valt, dan geeft de afweging bij het bijplaatsen van een stopcontact de grens goed weer.
Nog één praktische: laat bij een verbouwing een foto maken van de wanden voordat het tegelwerk erop gaat, met een rolmaat in beeld. Over vijf jaar wil iemand daar boren voor een handdoekrek, en dan is die foto het verschil tussen een gaatje en een geraakte leiding.
